Warszawa / Ochota / ul. Filtrowa 68
  • Kamienica przy ul. Filtrowej 68, 2017, fot. A. Barański, Pańska Skórka

  • Kamienica przy ul. Filtrowej 68, 2017, fot. A. Barański, Pańska Skórka

  • Fryderyk Jarosy, Warszawa, 1937, fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

  • Fryderyk Jarosy i Lena Żelichowska w jednej ze scen, Warszawa, 1932, fot. Fotografia Artystyczna "film-foto", Narodowe Archiwum Cyfrowe

  • Julian Tuwim, Fryderyk Jarosy, Marian Hemar na widowni teatru Cyrulik Warszawski, Warszawa, lata 30., fot. PAP/CAF

Janina Rechtleben-Wojciechowska

„Janka była zasadnicza i surowa”, opisała ją Stefania Grodzieńska. „[…] wyjątkowo uczciwa, odważna, uczynna. W konspiracji pracowała w służbie centralnej łączności «dwójki» AK [Oddział II – Wywiad – red.]”.

Janina Rechtleben-Wojciechowska nie przeniosła się, jak inni Żydzi, do getta, mimo oficjalnych nakazów władz okupacyjnych. W jej sublokatorskim pokoju przy Filtrowej mieściła się skrytka wywiadu. Przechowywano tu broń, pieniądze i Żydów.

Ukrywał się tu również Fryderyk Jarosy. Reżyser, konferansjer, aktor, literat pochodzenia węgiersko-austriackiego, przedwojenne bożyszcze polskich kabaretów. Nie podpisał Reichslisty. Aresztowany 24 października 1939 roku, zbiegł w drodze na przesłuchanie. Z Janiną znali się sprzed wojny. Jej ojciec był właścicielem agencji autorskiej, w której Jarosy złożył kilka scenariuszy.

„W kopercie znajdował się dżoker z małej pasjansowej talii kart, którą podarowaliśmy Franciszkowi […], a na nim napis: «68 m. 33»”, wspominała Grodzieńska moment, kiedy dowiedziała się o kolejnej kryjówce przyjaciela.

Jarosy – funkcjonujący podczas okupacji jako Franciszek Nowaczyk – uczył uciekinierów z getta technik kamuflażu – jak iść ulicą z podniesioną głową i pewnym spojrzeniem. Dawał lekcje charakteryzacji.