Warszawa / Ochota / ul. Grójecka 77
  • Tablica pamiątkowa w okolicy bunkra „Krysia” przy ul. Grójeckiej 77, 2017, fot. A. Barański, Pańska Skórka

  • Tablica pamiątkowa w okolicy bunkra „Krysia” przy ul. Grójeckiej 77, 2017, fot. A. Barański, Pańska Skórka

  • Emanuel Ringelblum, fot. Żydowski Instytut Historyczny

Bunkier „Krysia”

„7 marca 1944 r. przed południem do kuchni, w której była mama, brat Mieczysław, ja i chora siostra Halina przyszli Niemcy i granatowi policjanci. Zabrali brata i zaprowadzili prosto do ogrodu do szklarni”, zapisała w relacji Wanda Szandurska z domu Wolska. „[…] wpadłam do pokoju i opuściłam roletę na znak niebezpieczeństwa. Janusz był przy szklarni, jak zobaczył opuszczoną roletę wpadł do Krysi i tam został”.

Bunkier „Krysia” powstał na terenie posesji rodziny Wolskich z inicjatywy działaczy Żydowskiej Samopomocy Społecznej. Mieczysław, ogrodnik, pomagał już uciekinierom z getta. Kryjówka pod szklarnią miała 28 metrów kwadratowych powierzchni. Od momentu powstania schroniło się w niej około 40 osób. Wśród nich historyk Emanuel Ringelblum, który notował: „Kiedy trzeba było ratować obecnych lokatorów „Krysi” z getta, pan W. [Mieczysław] osobiście zjeżdżał wozem do »mety«, ładował walizy i pakunki na wóz, wsadzał ludzi na paczki i jechał do domu. Raz wsadził 8 ludzi, kobiety i dzieci, i na oczach policji, »szmalcowników« i sąsiadów przewiózł głównymi ulicami miasta bezpiecznie do domu”. Koszty wyżywienia i utrzymania ponosili sami ukrywani, częściowo wspomagała ich finansowo Rada Pomocy Żydom. „Pani M [Małgorzata] jest sercem »Krysi«”, pisał Ringelblum, „Pan W [Mieczysław] mózgiem, a oczyma jest wnuk pani M.- Mariusz [Janusz Wysocki – siostrzeniec Mieczysława], anioł stróż »Krysi«, jej nieodłączny towarzysz”.

Kryjówkę zdradził donos konfidenta lub byłej dziewczyny Wolskiego. Ukrywających się, Janusza Wysockiego, Mieczysław a także Marię [lub Halinę – źródła podają rozbieżne informacje] rozstrzelano prawdopodobnie trzy dni później na terenie nieistniejącego już getta.

» czytaj więcej na www.sprawiedliwi.org.pl