Nelson Mandela
RPA

Nie ma nic cenniejszego niż pokój i nic gorszego niż wojna

Apartheid w RPA

Republika Południowej Afryki zaistniała w 1961 roku. Poprzedzał ją Związek Południowej Afryki. To brytyjskie dominium powstało w wyniku wojen burskich prowadzonych na przełomie XIX i XX wieku, podczas których Brytyjczycy rozbili państwa Burów, potomków białych osadników.

Apartheid zyskał status doktryny prawnopaństwowej w 1948 roku. Z teorii segregacji rasowej i odrębnego rozwoju, dążącej do zachowania „tożsamości rasowej” – uważano, że „mieszanie ras” powoduje jej rozmycie albo dominację silniejszego czynnika – wywiedziono globalny system podziału i dyskryminacji. Zasady określały, kto gdzie może mieszkać, kto z kim może się spotykać, kto z kim się żenić, gdzie pracować i za jakie pieniądze, co mu wolno czytać, gdzie wolno chodzić, którędy.

W lutym 1990 r. prezydent Frederik de Klerk ogłosił koniec apartheidu. Upadek doktryny rasistowskiej przyspieszyły światowa recesja lat 80. XX w., skutki sankcji, jakie świat nałożył na RPA, oraz działania opozycji – bunt, systematyczne strajki, bierny opór. Afrykański Kongres Narodowy Nelsona Mandeli, najstarszy i najsilniejszy ruch polityczny osób czarnoskórych w całej Afryce, stał się w końcu partnerem do negocjacji.

Wydarzenia, jakie miały miejsce w Europie środkowowschodniej na przełomie lat 80. i 90. XX wieku, inspirowały sposób przemiany. Dokonywała się przez szukanie kompromisu, transformację, zgodnie z doktryną wybaczenia Mandeli, którą ogłosił po wyjściu z więzienia, gdzie władze RPA umieściły go w ramach represji.

W języku ludu Xhosa, z którego pochodził, jego drugie imię – Rolihlahla – oznacza „kłopotliwy”. Nelson Mandela niemal sto lat sprawiał kłopoty walcząc o wolność własną i innych. Był jedynym czarnym studentem na uniwersytecie. Działał w organizacji czarnych mieszkańców RPA – Afrykańskim Kongresie Narodowym, potajemnie w Południowoafrykańskiej Partii Komunistycznej. Współzakładał organizację bojową „Włócznia Narodu”, organizował demonstracje. Prawnik – udzielał porad prawnych ofiarom apartheidu.

27 lat spędził w więzieniu skazany za „spisek przeciwko państwu”. Organizował tam uniwersytet, studiował marksizm i islam, prowadził debaty na temat praw osobistych, homoseksualizmu, wolności słowa. „Tylko wolni ludzie mogą negocjować; więzień nie może zawierać porozumień”, w 1985 roku – choć sam skreślił przemoc – odrzucił ofertę wyjścia na wolność za cenę potępienia walki, jaką stosowali działacze Kongresu.

Nelson Mandela, 1936. Fot. Wikimedia Commons

Uzbrojony buntownik jest słabszy od prześladowców, gdy wyrzeka się przemocy, staje się od nich silniejszy, uważał.

W grudniu 1989 r. nowy prezydent RPA Frederik de Klerk objął amnestią wszystkich więźniów z Kongresu prócz Mandeli. Spotkał się z nim jednak, kilka tygodni później uwolnił. Podczas rozmów z rządem Mandela zaproponował zawieszenie broni. Potępił działalność żony, Winnie, winnej tortur i mordów na przeciwnikach Kongresu, rozstał się z nią, doprowadził do jej wykluczenia z organizacji.

W 1994 r. odbyły się pierwsze w historii kraju wybory bez ograniczeń w biernym i czynnym prawie wyborczym. Wygrał Kongres, Mandela został prezydentem.

Koncepcja RPA jako „tęczowego narodu”, w którym różne grupy rasowe, etniczne, religijne i społeczne współpracują ze sobą, nie tracąc odrębnych tożsamości, stała się podwaliną pojednania narodowego.

Mandela wspierał działalność Komisji Prawdy i Pojednania. Winnym przemocy w okresie apartheidu – po obu stronach – oferowała amnestie w zamian za pełne przyznanie się do popełnionych win.

W 2004 roku w wywiadzie dla „Gazety Wyborczej” powiedział: „Jestem rozczarowany, bo wierzyłem, że powodzenie naszej pokojowej transformacji przekona innych na świecie, że konflikty da się rozwiązywać bez użycia siły. Nie ma nic cenniejszego niż pokój i nic gorszego niż wojna”.

Nelson Mandela, 2000. Fot. Library of the London School of Economics and Political Science/Wikimedia Commons
Apartheid w RPA

Republika Południowej Afryki zaistniała w 1961 roku. Poprzedzał ją Związek Południowej Afryki. To brytyjskie dominium powstało w wyniku wojen burskich prowadzonych na przełomie XIX i XX wieku, podczas których Brytyjczycy rozbili państwa Burów, potomków białych osadników.

Apartheid zyskał status doktryny prawnopaństwowej w 1948 roku. Z teorii segregacji rasowej i odrębnego rozwoju, dążącej do zachowania „tożsamości rasowej” – uważano, że „mieszanie ras” powoduje jej rozmycie albo dominację silniejszego czynnika – wywiedziono globalny system podziału i dyskryminacji. Zasady określały, kto gdzie może mieszkać, kto z kim może się spotykać, kto z kim się żenić, gdzie pracować i za jakie pieniądze, co mu wolno czytać, gdzie wolno chodzić, którędy.

W lutym 1990 r. prezydent Frederik de Klerk ogłosił koniec apartheidu. Upadek doktryny rasistowskiej przyspieszyły światowa recesja lat 80. XX w., skutki sankcji, jakie świat nałożył na RPA, oraz działania opozycji – bunt, systematyczne strajki, bierny opór. Afrykański Kongres Narodowy Nelsona Mandeli, najstarszy i najsilniejszy ruch polityczny osób czarnoskórych w całej Afryce, stał się w końcu partnerem do negocjacji.

Wydarzenia, jakie miały miejsce w Europie środkowowschodniej na przełomie lat 80. i 90. XX wieku, inspirowały sposób przemiany. Dokonywała się przez szukanie kompromisu, transformację, zgodnie z doktryną wybaczenia Mandeli, którą ogłosił po wyjściu z więzienia, gdzie władze RPA umieściły go w ramach represji.