Świadek Zagłady – działał w Radzie Pomocy Żydom „Żegota”, więzień Auschwitz, powstaniec warszawski, po wojnie stał się orędownikiem pojednania między Polską a Niemcami. W kolejnych latach przeciwdziałał odradzaniu się antysemityzmu i antyżydowskim wystąpieniom. Sprzeciwiał się narzuconej Polsce dyktaturze, ideologii stalinizmu, za co w okresie 1946–1954 przebywał dwukrotnie w więzieniu.

Współtworzył Żydowską Organizację Bojową, a po śmierci Mordechaja Anielewicza przejął dowództwo powstania w getcie warszawskim w 1943 roku. Po wojnie konsekwentnie odmawiał poparcia nowej władzy. Wykształcił się na znakomitego lekarza kardiologa, wprowadził w Polsce rewolucyjną metodę leczenia schorzeń serca. Działał w opozycji.

W niedzielę, 25 sierpnia 1968 roku, wyszła z trzymiesięcznym synkiem z domu i ruszyła w kierunku placu Czerwonego. Pod materacykiem wózka wiozła transparenty, jeden z napisem po czesku: „Niech żyje wolna i niepodległa Czechosłowacja”, drugi: „Za waszą i naszą wolność”.

Czternastolatka wypowiedziała osobistą wojnę Hitlerowi – działała w konspiracji. Łączniczka, kolporterka, tłumaczka z angielskiego, przewodniczka dla uciekinierów z kraju. Uczestniczyła w wykonywaniu wyroków na zdrajcach skazanych przez sądy Polskiego Państwa Podziemnego. Jednocześnie współpracowała z Radą Pomocy Żydom „Żegota”.

Urodzony na Zaporożu w chłopskiej rodzinie, stał się jedną z głównych postaci ruchu dysydenckiego w ZSRR. Był zwolennikiem utworzenia komitetu obrońców praw człowieka. Stał się nieformalnym liderem walki Tatarów deportowanych z Krymu w 1944 r. o powrót do historycznej ojczyzny.

Chronił Żydów, Polaków, Ukraińców. Mieszkał z żoną w Kupiczowie, czeskiej osadzie na Wołyniu. Lata wojny, sowieckiej, potem niemieckiej okupacji, rzezi wołyńskiej, Jelinek opisał we wspomnieniach. Był świadkiem potworności, nigdy obojętnym.

Chciał zostać ambasadorem. Druga wojna światowa pokrzyżowała jego plany. Stał się najwybitniejszym emisariuszem Polskiego Państwa Podziemnego. Latem 1942 roku podjął się najważniejszej swej misji: przewieźć do Londynu informacje o sytuacji w kraju, w tym materiały dokumentujące eksterminacyjną politykę okupanta wobec Żydów.

W latach po wojskowym zamachu stanu w 1973 r. Roberto Kozak i inni dyplomaci pomogli uwolnić i wywieźć z Chile między 25 a 35 tysięcy więźniów politycznych. Nazwano go „Schindlerem Ameryki Łacińskiej”.

W Rwandzie nazywali ją aniołem biedaków. Misja Nyamata była domem Antonii Locatelli od lat 70. Należała wówczas do zakonu Sióstr Szpitalnych Świętej Marii. 30 km od Kigali, stolicy kraju, założyła i prowadziła szkołę dla dziewcząt.

W języku ludu Xhosa, z którego pochodził, jego drugie imię – Rolihlahla – oznacza „kłopotliwy”. Nelson Mandela niemal sto lat sprawiał kłopoty walcząc o wolność własną i innych. Był jedynym czarnym studentem na uniwersytecie. Działał w organizacji czarnych mieszkańców RPA – Afrykańskim Kongresie Narodowym, potajemnie w Południowoafrykańskiej Partii Komunistycznej. Współzakładał organizację bojową „Włócznia Narodu”, organizował demonstracje. Prawnik – udzielał porad prawnych ofiarom apartheidu.

Otrzymał rozkaz uczestnictwa w rzezi. Choć na krótko, ocalił jednak od mordu na miejscu czy marszu śmierci na syryjską pustynię kilka tysięcy Ormian.

Zbrodnie i czystki wojny domowej w Bośni i Hercegowinie dokumentował ponad trzy lata. Na znak protestu wobec bezczynności świata zrezygnował z funkcji specjalnego sprawozdawcy Komisji Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych. W ostatnim raporcie zawarł zeznania ocalałych z masakry w Srebrenicy.

Witold Pilecki był w Auschwitz dwa lata i dziewięć miesięcy. Z własnej inicjatywy. Informacje o funkcjonowaniu obozu słał w raportach do dowództwa Armii Krajowej. Zbudował na jego terenie siatkę konspiracyjną.

Jej powołaniem stała się Czeczenia, z której – dla opozycyjnej „Nowej Gazety” – pisała korespondencje w czasie II wojny czeczeńskiej. Ujawniała zbrodnie sił rosyjskich i sprzymierzonych z nimi oddziałów czeczeńskich Ramzana Kadyrowa, zbrodnie czeczeńskiej partyzantki, sytuację rosyjskich poborowych, wspierała ruch matek broniących dzieci „wziętych w sołdaty”.

W międzywojniu kapelan zakładu dla ociemniałych w Laskach pod Warszawą, prekursor ekumenizmu. W czasie II wojny światowej współpracował z Radą Pomocy Żydom „Żegota” i Frontem Odrodzenia Polski. Kapelan Komendy Głównej Armii Krajowej, ranny w Powstaniu. Pod koniec lat 60. zaangażował się w działania opozycji, był wśród założycieli Komitetu Obrony Robotników.