Petro Hryhorenko
ROSJA - STANY ZJEDNOCZONE

Dziękuję wszystkim, którzy przyszli tutaj uczcić pamięć milionów niewinnie zgładzonych ludzi!

Psychiatria represyjna w ZSRR

Jednym ze sposobów represjonowania przeciwników politycznych w byłym Związku Radzieckim była psychiatria represyjna. Stosowano ją również wobec osób uważanych za naruszające normy społeczne. Polegała na przymusowym leczeniu psychiatrycznym w szpitalu-więzieniu, potocznie zwanym psychuszką.

„Dziękuję wszystkim, którzy przyszli tutaj uczcić pamięć milionów niewinnie zgładzonych ludzi! Dziękuję wam także za to, że swoją obecnością wyraziliście solidarność z więźniami sumienia!”, mówił Petro Hryhorenko podczas demonstracji w obronie praw człowieka na placu Puszkina w Moskwie. Był rok 1976.

Pół wieku wcześniej urodzony na Zaporożu w chłopskiej rodzinie Hryhorenko wstąpił do partii komunistycznej, osiągnął stopień generała, habilitował się.

XX Zjazd KPZR w 1956 r. zmienił jego życie. Uznał system polityczny ZSRR za niezgodny z leninizmem. Wzywał do demokratyzacji wyborów i rotacji kadr, likwidacji naruszeń leninowskich zasad – zwłaszcza wysokich poborów i nieusuwalności. Zorganizował podziemny Związek Walki o Odrodzenie Leninizmu.

Aresztowało go KGB. W więzieniu stwierdzono u niego paranoidalny rozwój osobowości. Poddano leczeniu w szpitalu psychiatrycznym specjalnego typu, zdegradowano do stopnia szeregowego.

Po zwolnieniu pracował jako stróż, majster w zakładzie budowlanym. Wkrótce stał się jedną z głównych postaci ruchu dysydenckiego. Był zwolennikiem utworzenia komitetu obrońców praw człowieka. Stał się nieformalnym liderem walki Tatarów deportowanych z Krymu w 1944 r. o powrót do historycznej ojczyzny. Aresztowany, ponownie trafił na przymusowe leczenie do szpitala psychiatrycznego. W sprawie jego uwolnienia pikietowano w Taszkiencie, podczas demonstracji na placu Majakowskiego w Moskwie. Od wspierania Hryhorenki rozpoczął działalność w imię praw człowieka Andriej Sacharow.

Petro Hryhorenko. Fot. Ośrodek Karta

Po uwolnieniu wznowił działalność dysydencką, jeszcze ją intensyfikując. Był członkiem założycielem Moskiewskiej Grupy Helsińskiej (MGH), podpisał większość jej dokumentów z lat 1976–1977, był jednym z inicjatorów powołania przy MGH Komisji Roboczej do Badania Wykorzystywania Psychiatrii do Celów Politycznych.

Brał udział w tworzeniu Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, znalazł się na liście jej członków założycieli. Występował w obronie aresztowanych.

„Pozbawiono mnie prawa do śmierci na ojczystej ziemi”, ogłosił na konferencji prasowej w Nowym Jorku w lutym 1978 roku.

Od kilku miesięcy przebywał w Stanach Zjednoczonych na leczeniu. 13 lutego dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR został pozbawiony sowieckiego obywatelstwa za działania hańbiące imię obywatela ZSRR. Na emigracji ostatecznie pozbył się komunistycznych przekonań, został członkiem ukraińskiej diaspory w USA i nawrócił się na prawosławie.

Petro Hryhorenko i jego żona Zinaida. Fot. Ośrodek Karta

 

Psychiatria represyjna w ZSRR

Jednym ze sposobów represjonowania przeciwników politycznych w byłym Związku Radzieckim była psychiatria represyjna. Stosowano ją również wobec osób uważanych za naruszające normy społeczne. Polegała na przymusowym leczeniu psychiatrycznym w szpitalu-więzieniu, potocznie zwanym psychuszką.